Uuzi kniigu karjalazes literatuuras
Mennyt 2025 vuvven lopus Karjalan tiedokeskuksen julguamos piäzi ilmoih Natalja Čikinan uuzi monogruafii ”Karjalan kanzallisliteratuuran taidollizii ečindöi 1900- da 2000-luvun algupuolel”.
Tämä kniigu jatkau tutkijan jälgimäzen kahtenkymmenen vuvven aigua piettyy tiedotutkimustu, kudai on omistettu nygyaigazele karjalazele kanzallizele literatuurale.
Mustoitammo, ku ennepäi päivänvalgien nähnyöt Natalja Čikinan kniigat on omistettu karjalazen literatuurututkimizen uuzile teemoile, ezimerkikse, nygykarjalazen literatuuran tarkastelendale (Karjalankielizen literatuuran nygytilandeh, 2011), lapsien literatuuran tutkimizele (Karjalan lapsien literatuuru suomen, karjalan da vepsän kielil, 2012), karjalankielizen literatuuran ongelmien šeikkumizele da Vladimir Brendojevan tuotandon tutkimizele (Karjalankielizen literatuuran ongelmat da Vladimir Brendojev, 2016, kniigu kahtes ozas).
Myös Natalja Valerjevna on kaččonuh, midä literatuurua on kirjutettu lyydin murdehel (Lyydikot: kielen da kul’tuuran säilyttämizeh liittyjii kyzymyksii, 2017. Kniigu on valmistettu yhtes kielitutkijoin Aleksandra Rodionovan da Svetlana Nagurnajan kel).
Erikseh oli sellitetty karjalankielizen kaunehliteratuuran perustanduprotsessoi Karjalan alovehel tazavallan perustamizes algajes (Literatuuru karjalan kielel: alguperä da tendensiet, 2018). Minun mieles uvves kniigas on luajittu endizien tutkimuksien yhtehvedo da Karjalan literatuuru on analiziiruittu kogonah joga puoles.
Kniigah kuuluu algusanat, nelli luguu, loppusanat da liitteh.
Algusanois kirjuttai kiistumielenvaihton kauti vengrielazen literatuutan tutkijan Peter Domokašen ke tovestau Karjalan kanzallizen literatuuran eričysty. Monikul’tuuružus da monikieližys, yhtehizen kurjukielen olemattomus da alallizet gruaffizen pohjan vaihtelut ollah tärgiembii puolii, kuduat vaikutettih Karjalan kanzallizen literatuuran kehittämizeh.
Ezmäzes luvus on tutkittu Karjalan suomenkielisty literatuurua. Tämä oli ylen vaigei ruado sendäh, gu suomen kielel meijän alovehel kirjutettih jo hätken, tevostu on ylen äijy.
Läs kaikkii tevoksii tutkittih jo endizetgi tutkijat, Natalja Valerjevnal pidi löydiä oma kačondutaba suomenkielizien kirjuttajien tevoksii analiziiruijes. Čikina otti tutkittavakse kui tundiettuloi, mugagi uuzii kirjuttajii, ezimerkikse Katri Korvelan da Paavo Voutilazen.
Toizes luvus kirjuttai tutkiu karjalankielisty literatuurua da sen kehittämisty 1900-luvun aigua, mustelou alguhpanijoi Vladimir Brendojevua da Aleksandr Volkovua. Eriže Natalja Čikina azettuu meijän päivän runotuotandoh da kaččelou Vas’a Veikin, Anna Usovan, Valentina Libertsovan da Santu Karhun tevoksii.
Prouzukirjuttajis on šeikuttu Nikolai Zaitsevan, Valentina Kondratjevan da Ol’ga Mišinan kirjutuksii.
Natalja Valerjevna tuli piätöksen, gu kaikkien karjalankielizien kirjuttajien piäteemannu ollah omarandu, oma kylä, oma järvi, oma perindö da oma histourii.
Kolmanden luvun piäkohtannu ollah vepsänkielizet kirjuttajat da vepsänkielizen literatuuran kehittämine. Natalja Čikina myös mustelou sen alguhpanijoi R’urik Loninua, Nikolai Abramovua, Alevtina Andrejevua.
Nygypäivien runotuotando vepsän kielel on kehitynnyh parembi, kniigas on kačottu Ol’eg Mošnikovan da Nina Zaitsevan runoloi.
Myös on šeikuttu Vasilii Pul’kinan da Anatolii Petuhovan kerdomuksii, kudualoi hyö kirjutettih ven’an kielel, ga heijän tevoksis oli ylen äijy tieduo vepsäläzien elokses da kul’tuuras.
Nelläs lugu on omistettu Sergei Jeseninan kiännöksile. Tundietun ven’alazen runoilijan tevoksii on kiännetty kui suomen, mugagi karjalan da vepsän kielile.
Kai nämmä kiännökset tovestetah, gu Karjalan kanzallizet literatuurat eri kielil meijän tazavallas eletäh da kehitytäh. Kirjuttajat otetah kiännettäväkse tundiettuloi tevoksii da tahtotah, gu rahvas lugiettas niidy omal muamankielel.
Kniigu enimyten on tarkoitettu literatuuran tutkijoile, ga sidä voibi lugie jogahine, kedä kiinnostau Karjalan tazavallan literatuuruprotsessat da literatuuran nygytilandeh.
Tutkijoil on ruaduo edehpäigi, vie pidäy vastata kyzymyksih, mittuine literatuuranlaji da mindäh Karjalas on kehitynnyh enämbäl, prouzu vai runo, mikse meil ei ole (libo, sanommo, on vähä) suurdu tevostu, romuanua, ezimerkikse.
Voimmogo myö paista karjalazes libo vepsäläzes naizien literatuuran kehittämizes, miittuine on kanzallizen kirjuttajan ezikuva Karjalas. Rubiemmo vuottamah uuzii tutkimuksii da vastavuksii tärgielöih kyzymyksih.
Ket tahtotah suaha Natalja Čikinan uuzi monogruafii omah kodikirjastoh, voijah kiändyö kirjuttajan puoleh.
