Tai-dai elӓb Karjalas!
Mirus om ӓi melentartuižid ristituid da eloradoid. Tӓmbei tundištamoiš dizaineranke Petroskoišpӓi, pirdajanke, kudamb mujutab sobad – Al’oša Savičevanke. Al’oša elӓb Karjalan pӓlidnas i tegeb čudokahid čomudel azjoid – hӓnen kӓziš jogapӓivӓližed sӓdod vajehtadihe mujukahikš tehmusikš tai-dai- tehnikan abul.
Mi tai-dai om? Nece om mugoine tehnik, miše mujutada kangast. Anglijan kelespӓi tie-dye voib kӓta muga: «sido-mujuta». Miše mujuta, ozutesikš, noskad, ezmӓi pidab kertta ned mugoižehe suikermaha, sid’ panda mujud i varastada, mitte kuva vai poimetiž tuleb eloho. Tai-dai sündui amuižes japonilaižes sibori-tehnikaspӓi. Möhemba, jo 1960-voziš tai-dai most tegihe popularižeks mirus.
Midӓ völ pidab teta neciš čomas tehnikas mö küzum mastaril Al’oša Savičeval.
― Tervhen! Starinoiče, ole hüvӓ, midӓ znamoičeb tai-dai sinun tӓht i tahtoižid-ik sinӓ tehta necidӓ edemba-ki?
― Nügüd’ tai-dai om lujas sur’ minun elon pala. Minӓ lujas navedin necidӓ i tahtoin kehitoitta minun mahtoid. Minai om ӓi idejoid, kut minӓ voin tehta necidӓ. Sikš nügüd’ meletan, miše minӓ voin tehta necidӓ kogonaižen elon. Om sel’ged, miše kaik voib vajehtadas, kacum, mi linneb edemba.
― Voib-ik tai-dai kaita vanhad sobad? Om-ik tozi, miše eskai vauged futbolk lӓipanke voib vajehtadas čomikš dizaineran sӓdoikš?
― Ka, nece om tozi! Nece om lujas hüvӓ azj, sikš ku eskai vanhad sobad voib mujuta i panda pӓle völ ӓi kerdoid. Ozutesikš, kaita ičeze armhad sobad, antta sile toižen elon. Konz minӓ vaiše zavodin tundištadas tai-dai- tehnikanke, minӓ ostin vanhoid futbolkoid, miše harjoiteldas ӓi kerdoid.
― Mitte soba om kaikid jügedamb mujutamižen tӓht?
― Voin sanuda, miše kaik rippub kangaspӓi. Minӓ radon londusen kanghidenke: pöl’vhanke i toižidenke. Erašti ristitud toba minei kӓvutadud sobad i pakičeba mindai kaita niid tai-dajan abul. Sobad oma erazvuiččed. Ozutesikš, kaikid jügedamb oli koft. Minӓ mujutin necen nel’l’ kerdad, miše tehta muga, kut pidab oli. Mugažo erašti todihe sobad, miččiden südӓimudes oma erased kanghad. Necidӓ om mugažo om jüged mujutada.
― Miččen tai-dajan tehnikad oma i om-ik sinai armaz tehnik?
― Tehnikoid om lujas ӓjan. Kaik oma erazvuiččed, se rippub kanghaspӓi, mujuišpӓi – oma-ik ned kuivad vai nozolad mujud. Mö voim mujutada jӓn abul, kehujan veden abul i muga edemba. Mugažo oma variantad, kut panda da sidoda meiden sobad, miše sada punon, tӓhthan vai lumitӓhthaižen, ozutesikš. Minun armaz tehnik om žeoda – kiven čapandsija. Nece om lujas čoma!
― Erased tehnikad oma mugoižed-žo kuti origami – pidab panda, ozutesikš, futbolkad čudokahal mahtol, miše lopus sünduiži čoma kuva. Mitte tehnikoišpӓi om kaikid jügedamb, a mitte om kaikid čomemb?
― Ka, nece om muga! Tai-dai i lujas koskub origamihe. Sikš ku origamin kodima om Japonia i, ozutesikš, tai-dajan šibori-tehnikan kodima om mugažo Japonia. Neciš tehnikas om mugažo pidab ӓjan punotada, sidoda i panda muga, miše tuliži kuva. A mitte tehnik om kaikid jügedam? Om jüged sanuda, sikš ku kaikuččes tehnikas oma ičeze peitused. Oma mugoižed tehnikad, jügedad, miččihe minӓ kacun, ihastun i vaiše tahtoin opetas.
― Oli-ik muga, miše mujutadud sobal ozastui mitte-ni «monstran» vai «avarudenelӓjan» kuva?
― Ka, muga oli! Muštan, kut minӓ mujutin midӓ-se i kogonaižes kuvas vai poimetišes nӓgin, ozutesikš, porzhan vai toižen živatan vai eskai «monstran». Nece om kuti psihologižes Roršahan testas, konz sindai küzutihe. midӓ nӓged neciš kuvas. Nece om lujas melentartušt.
― Voib-ik panda pӓle tai-dajan sobad, ozutesikš, školha?
― Minӓ meletan, miše minun mujutadud soba om jogapӓivӓline. Sidӓ voib panda pӓle ei vaiše festivalihe, kut meletaba ӓjad ristitud. Sidӓ voib panda pӓle školha, radole vai panda pӓle kodiš. Meletan, miše tai-dai om nügüdlaine taideh, mitte om lujas rippub ristituspӓi, hӓnen tabaspӓi da melespӓi. Kaikuččel mastaril om ičeze kacund, i satuz om mugažo ičeze. Minun rados minӓ kaiken aigan kacun londusen čomudele, sen mujuile. Kaik jo om ümbri meiš, meile pidab vaiše homaita da tehta ičeze radod hüvin, miše kaita necidӓ čomut.
― Opendad-ik sinӓ toižid ristituid i voib-ik ristit opetas tai-dajan tehnikoihe iče?
― Minӓ tegen mastar’-klassoid Petroskoiš i voin opeta, ku ristit pakičeb mindai. Minӓ mugažo ezmӓi kaik tedoid sain iče. Nece oli lujas pit’k te. Sid’ mö avaižim «Koza»- šourumad, kus minӓ voin möda minun radoid. Minӓ opendamoi nügüd’-ki, ajan erazvuiččihe tai-dajan festivalihe, kus voin tundištadas toižidenke mastaridenke, sada ut mahtištod. Mugažo om ӓi videod da kursoid internetas, miččed voiba abutada augotišes. Ku sinei om melentartušt, sinӓ void opetas i hüvin tehta ičeze sӓdoid tai-dajan tehnikas.
― Lopi sanund, ole hüvӓ, «Ku tö varaidaba, miše tö ei voigoi mujutada sobad čomin, muštagat…»
― Ku tö varaidaba, miše tö ei voigoi mujutada sobad čomin, muštagat — ei pida pahalteldas, sinӓ void vajehtada planad, i kaiken se lopus sündub unikaline tego.
