Mitä järvet meilä kerrotah?
Koštamukšen luonnonšuojelupuissošša šulakuun alušša piettih Järventutkijien talvikoulu. Šen aikana Petroskoin, Piiterin ta Moskovan luonnonšuojelujärještöjen opaštajat ta ruatajat tietomiehien joholla tutkittih paikallisie järvijä.
Järvien tutkimini eli limnologija on tieto, kumpani tutkiu järvien ta šuolattomien vesistöjen fiisisie, himisie ta biologisie ominaisukšie.
— Myö elämmä järvien ta jokien muašša, ta on tärkietä ymmärtyä, mitein luonto toimiu, mitä elävie organismija vesistöissä eläy ya mitein järvet toimitah eri vuuvvenaikoina, totesi pohjosen vesiproplemojen instituutin laboratorijan johtaja Anastasija Sidorova.
Koulun enšimmäiseštä päiväštä alkuan kuuntelijat šyvennyttih aktiiviseh toimintah: tutkimušharjottelu oli Kontokkijärven rannalla, kumpasen šuvi- ta itärannalla šijottuu Koštamukšen kaupunki.
Koulun ohjelmua šuunniteltih viettyä järven jiän pinnalla, ka šiän takie ruavot šiirrettih rannalla. Koulun spesialistit ta ošallistujat valittih vejen mallija, pohjalla olijie kerroštumie, kačottih muvan, mineralisoinnin ta toisien ominaisukšien muutokšie šekä piettih hidrofisisie tutkimukšie. Iltasin ruato jatku laboratorijoissa, missä tietomiehet tutkittih otteita.
Koulun ruavon aikana šen ošallistujat ammatillisešti opaššuttih ottamah vesiotteita ta helpošti löytämäh Koštamukšen vesistöistä šuatuja šelkärankattomie. Tutkijat kašvatettih muutoma pešäkeh šemmosie olentoja, kumpasie ilman mikroskoppie et niä ta ilman mikrobiologijan tietuo et tunnissa. Lisäkši koulun ošallistujat tutuššuttih Koštamukšen luonnonšuojelualovehen toimintah, oltih opašretkellä vierailukeškukšešša ta käveltih ekologista polkuo myöten.
Järventutkijien talvikoulun viimesenä päivänä šen ošanottajat esitettih omien tutkimukšien ta projektien tulokšie.
Opaššušohjelman lopušša oli vietetty luvento kaupunkilaisie varoin. Šielä kerrottih Karjalan vesiympäristön erikoisukšista, erityisešti Onegajärveštä. Kaikki halukkahat tiijuššettih, mimmosie olentoja šiinä on eniten, mit järven ošat ollah toisie likautetummat — šemmosie ollah Petroskoin, Kontupohjan ta Karhumäjen viereššä olijat alovehet, kumpasien likauttumini on ihmisien toiminnan aiheuttama. Kontupohjan lahti on Onegajärven likautetuimpie paperitehtahan 90 vuuvven toiminnan takie.
Tietomiehet niise kerrottih, kuin kašvit autetah ymmärtyä vesistön puhtahutta. Još veješšä kašvau šaraheinä tahi vesikuuši, ni še on puhaš, a još kašvau lumpehie, ni vesi on likani. Luvennošša šaneltih ilmaštošta ta šen muutokšešta lämpimämmäkši, mi tapahtuu jo muutoma kymmenen vuotta. Viime vuosina šitä voipi šelväšti huomata meilä Karjalašša. Vuuvven keškimmäini lämpötila kašvo parilla aštehella, lisäyty šatehien miärä, jiä rupesi šulamah jo kevätkuušša. Onegajärvellä avonaisen vejen aika tuli kuukauven pitemmäkši. Šen lisäkši alovehen ilmašton lämpenömini muutti talvija lämpimiksi šekä lisäsi šulašäitä ta jokien talvisie tulvie.
Vaikuttauko ilmašton lämpenömini ihmisih? Varmašti vaikuttau. Šen jälkijä tulou pahoiksi. Ka kuiteski tietomiehet toivotah, jotta uušissa oloissa luonto, olennot ta ihmiset opaššutah elyä muuttunuošša muailmašša ta jatetah elyä meijän muapallolla. A još ei, ni ruvetah ajattelomah šiirrošta toiseh planeettah. Šuan vuuvven jälkeh tämä ideja ei liene kuullu mahottomalta.
